Μέσα στις σκοτεινές αίθουσες της ιστορίας των μυστικών υπηρεσιών των Ηνωμένων Πολιτειών, ένα όνομα ψιθυρίζεται με δέος και τρόμο: Artichoke. Ένα πείραμα που τυπικά καταγράφεται στα απόρρητα αρχεία της CIA ως "Project Artichoke", αλλά ουσιαστικά αντιπροσωπεύει κάτι πολύ πιο ανησυχητικό. Τη μεθοδική προσπάθεια ελέγχου του ανθρώπινου νου.
Το Πείραμα Artichoke ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ως συνέχεια προηγούμενων προσπαθειών όπως το Project Bluebird, και προηγήθηκε του διαβόητου MK-Ultra. Ήταν μια περίοδος ψυχρού πολέμου, εμμονής με την αντικατασκοπεία, αλλά και ενός παγωμένου ανταγωνισμού σε επίπεδο επιστήμης, τεχνολογίας και πληροφορίας. Στον πυρήνα του προγράμματος βρισκόταν μια ερώτηση σκοτεινή και επικίνδυνη: Μπορεί να ελεγχθεί απόλυτα η ανθρώπινη θέληση; Ή πιο συγκεκριμένα: Μπορεί ένας άνθρωπος να μετατραπεί σε «ζωντανό όπλο» χωρίς τη θέλησή του;
Η CIA πειραματίστηκε με τεχνικές που σήμερα προκαλούν αποτροπιασμό: υπνωτισμός, χορήγηση παραισθησιογόνων ουσιών όπως LSD, αισθητηριακή απομόνωση, βασανιστήρια, ψυχολογική χειραγώγηση. Στόχος δεν ήταν απλώς η ανάκριση ή η αποκάλυψη πληροφοριών, αλλά η δημιουργία πρακτόρων που δεν γνώριζαν ούτε οι ίδιοι τι είχαν εντολή να κάνουν.
Υπάρχουν μαρτυρίες για άτομα που υποβλήθηκαν σε πολλαπλές συνεδρίες ύπνωσης, ενώ τους χορηγούνταν ουσίες που προκαλούσαν παραισθήσεις, με σκοπό να δημιουργηθεί τεχνητή αμνησία. Κάποιοι "υποκείμενοι" – όπως τους αποκαλούσαν ψυχρά τα έγγραφα – φέρεται να προγραμματίστηκαν να εκτελέσουν ενέργειες, ακόμη και δολοφονίες, όταν άκουγαν συγκεκριμένες λέξεις ή φράσεις. Όταν ολοκλήρωναν την αποστολή, η μνήμη τους σβηνόταν.
Το μυστήριο βαθαίνει, διότι μεγάλο μέρος των αρχείων του προγράμματος Artichoke είτε καταστράφηκαν, είτε κρατούνται ακόμα υπό εχεμύθεια. Ελάχιστα έγγραφα έχουν αποχαρακτηριστεί. Από αυτά, διαφαίνεται πως πειράματα πραγματοποιήθηκαν όχι μόνο σε Αμερικανούς πολίτες, αλλά και σε αιχμαλώτους πολέμου, μετανάστες, ακόμη και ψυχικά ασθενείς – συχνά χωρίς καμία ενημέρωση ή συγκατάθεση.
Ήταν το Artichoke ένα επιστημονικό πείραμα που ξέφυγε από κάθε ηθικό όριο ή ένα στρατηγικό όπλο ενάντια σε έναν εχθρό που φαινόταν παντοδύναμος; Μήπως η αλήθεια για το Artichoke παραμένει θαμμένη επειδή είναι υπερβολικά τρομακτική για να γίνει γνωστή;
Οι θεωρίες συνωμοσίας, φυσικά, δεν άργησαν. Ορισμένοι ερευνητές συνδέουν το πρόγραμμα με ανεξήγητους φόνους, με δημόσια πρόσωπα που φέρονται να "προγραμματίστηκαν" να δράσουν. Άλλοι μιλούν για συνεχιστές του προγράμματος σε νέες μορφές, πιο εξελιγμένες, πιο αόρατες. Το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι απλό και θεμελιώδες: Μπορεί ένα κράτος να αποκτήσει τον απόλυτο έλεγχο του νου; Κι αν ναι, πόσο κοντά έφτασε στο να το πετύχει;
Το Πείραμα Artichoke δεν είναι απλώς ένα σκοτεινό κεφάλαιο της ιστορίας των μυστικών υπηρεσιών. Είναι μια προειδοποίηση. Ότι, στο όνομα της ασφάλειας, της προόδου ή της εξουσίας, ο άνθρωπος μπορεί να μετατραπεί σε αντικείμενο. Και όταν η συνείδηση χειραγωγείται, η αλήθεια παύει να είναι αυτονόητη. Είναι απλώς αυτό που σε δίδαξαν να πιστεύεις.
