Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος αποτελεί μία από τις πιο αινιγματικές και πολυσυζητημένες προσωπικότητες της σύγχρονης Ορθοδοξίας. Από τη στιγμή που ανέλαβε τον Οικουμενικό Θρόνο στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, γύρω από το όνομά του άρχισαν να δημιουργούνται ιστορίες, φήμες και θεωρίες που για πολλούς ξεπερνούν τα όρια της απλής εκκλησιαστικής πολιτικής. Σε κύκλους μοναχών, θεολόγων αλλά και απλών πιστών, η μορφή του συχνά παρουσιάζεται σαν μια προσωπικότητα που κινείται ανάμεσα στη δημόσια εικόνα της ειρήνης και σε ένα παρασκήνιο γεμάτο μυστικές ισορροπίες, διπλωματία και αθέατες συμμαχίες.
Πολλοί θεωρούν ότι ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος δεν είναι απλώς ένας θρησκευτικός ηγέτης αλλά ένας άνθρωπος που βρίσκεται στο κέντρο ενός τεράστιου γεωπολιτικού παιχνιδιού. Το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, αν και αριθμητικά μικρό, διαθέτει τεράστια ιστορική και συμβολική δύναμη. Για κάποιους αυτό σημαίνει ότι πίσω από κάθε απόφαση, κάθε συνάντηση και κάθε δημόσια δήλωση κρύβονται πιέσεις από κυβερνήσεις, μυστικές υπηρεσίες και διεθνείς οργανισμούς. Η στενή επαφή του με ηγέτες της Δύσης δημιούργησε θεωρίες ότι λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην Ορθοδοξία και κέντρα εξουσίας που επιδιώκουν έναν νέο θρησκευτικό και πολιτικό χάρτη.
Ιδιαίτερα μεγάλη συζήτηση προκάλεσαν οι επαφές του με τον Πάπα Φραγκίσκο και προηγούμενους Πάπες. Οι κοινές προσευχές, οι συναντήσεις και τα μηνύματα περί ενότητας ερμηνεύθηκαν από ορισμένους κύκλους ως προσπάθεια προσέγγισης ανάμεσα στην Ορθοδοξία και τον Καθολικισμό. Για κάποιους αυτό αποτελεί πράξη ειρήνης και διαλόγου. Για άλλους όμως, είναι ένδειξη μιας βαθύτερης διαδικασίας που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλλοίωση της Ορθόδοξης παράδοσης. Μέσα σε αυτό το κλίμα γεννήθηκαν θεωρίες που παρουσιάζουν τον Πατριάρχη ως άνθρωπο που εργάζεται για μια παγκόσμια θρησκευτική ένωση, κάτι που οι πιο φανατικοί κύκλοι αντιμετωπίζουν σχεδόν αποκαλυπτικά.
Από τις πιο σκοτεινές θεωρίες είναι εκείνη που υποστηρίζει ότι ο Πατριάρχης διατηρεί σχέσεις με μασονικούς κύκλους και ισχυρά εβραϊκά οικονομικά και πολιτικά δίκτυα. Υποστηρικτές αυτής της θεωρίας επικαλούνται διεθνείς συναντήσεις, δημόσιες εμφανίσεις με πολιτικούς και θρησκευτικούς ηγέτες άλλων δογμάτων, καθώς και τη συμμετοχή του σε διαθρησκειακά συνέδρια. Σύμφωνα με αυτούς τους ισχυρισμούς, ο στόχος μιας τέτοιας συνεργασίας θα ήταν η προώθηση ενός παγκόσμιου μοντέλου θρησκευτικής συνύπαρξης υπό την επιρροή ισχυρών διεθνών οργανώσεων.
Το μυστήριο γύρω από το πρόσωπό του ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο μετά τις εξελίξεις στην Ουκρανική Εκκλησία. Η απόφασή του να αναγνωρίσει αυτοκέφαλη εκκλησιαστική δομή στην Ουκρανία προκάλεσε τεράστια κρίση με την Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Κάποιοι θεώρησαν ότι η κίνηση αυτή ήταν αποτέλεσμα πολιτικών πιέσεων από δυτικές κυβερνήσεις. Άλλοι μίλησαν για σχέδιο αποδυνάμωσης της ρωσικής επιρροής στον ορθόδοξο κόσμο. Οι πιο ακραίοι υποστηρίζουν ότι πίσω από όλα αυτά υπήρχε μια αόρατη διεθνής στρατηγική που χρησιμοποιούσε τη θρησκεία ως εργαλείο γεωπολιτικής επιρροής.
Υπάρχουν επίσης φήμες ότι ο Πατριάρχης γνωρίζει περισσότερα απ’ όσα αποκαλύπτει δημόσια σχετικά με μυστικές διαπραγματεύσεις ανάμεσα σε κράτη και εκκλησιαστικούς παράγοντες. Σε ορισμένα μοναστήρια και παραδοσιακούς κύκλους κυκλοφορούν ιστορίες για κλειστές συναντήσεις, για πιέσεις που ασκούνται στο Φανάρι και για αποφάσεις που λαμβάνονται μακριά από τα μάτια των πιστών. Η αλήθεια αυτών των ιστοριών δεν έχει αποδειχθεί ποτέ, αλλά το γεγονός ότι το Πατριαρχείο λειτουργεί μέσα σε ένα τόσο ευαίσθητο διεθνές περιβάλλον τροφοδοτεί συνεχώς τη φαντασία πολλών ανθρώπων.
Άλλες θεωρίες τον παρουσιάζουν ως άνθρωπο που προσπαθεί να προετοιμάσει την Ορθοδοξία για μια νέα εποχή, πιο παγκοσμιοποιημένη και λιγότερο αυστηρή στα παραδοσιακά της όρια. Οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι αυτό γίνεται σταδιακά, μέσα από διαλόγους, διεθνείς συνεργασίες και αλλαγές στον τρόπο που η Εκκλησία επικοινωνεί με τον σύγχρονο κόσμο. Οι υποστηρικτές του όμως απαντούν ότι πρόκειται απλώς για προσπάθεια επιβίωσης και παρουσίας της Ορθοδοξίας σε μια εποχή όπου η θρησκεία χάνει συνεχώς έδαφος.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο γύρω από όλες αυτές τις θεωρίες είναι ότι καμία δεν κατάφερε ποτέ να αποδειχθεί πλήρως, αλλά καμία επίσης δεν εξαφανίστηκε πραγματικά. Το όνομα του Βαρθολομαίου συνεχίζει να προκαλεί έντονες αντιδράσεις, θαυμασμό σε κάποιους και βαθιά καχυποψία σε άλλους. Για πολλούς ανθρώπους, ο Πατριάρχης δεν είναι απλώς ένας εκκλησιαστικός ηγέτης αλλά μια μορφή που κινείται μέσα σε ένα σύννεφο μυστικών επαφών, διπλωματικών παιχνιδιών και αθέατων συμφερόντων.
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το στοιχείο που κρατά ζωντανό το μυστήριο γύρω από το πρόσωπό του. Σε έναν κόσμο όπου η θρησκεία, η πολιτική και η παγκόσμια ισχύς συχνά συναντιούνται στο παρασκήνιο, κάθε κίνηση ενός ανθρώπου με τόσο ιστορικό ρόλο αποκτά μεγαλύτερη σημασία απ’ ό,τι φαίνεται. Και όσο παραμένουν αναπάντητα ερωτήματα, τόσο θα συνεχίσουν να γεννιούνται νέες θεωρίες, νέες υποψίες και νέες ιστορίες γύρω από τον άνθρωπο που κάθεται στον Οικουμενικό Θρόνο της Κωνσταντινούπολης.
