Στην αρχή δεν υπήρχε αρχή όπως την αντιλαμβάνεται ο ανθρώπινος νους, ούτε χρόνος, ούτε χώρος, ούτε σιωπή, διότι ακόμη και η σιωπή προϋποθέτει ύπαρξη. Υπήρχε μόνον ο Θεός, άναρχος, άκτιστος, αιώνιος, πλήρης μέσα στην άπειρη πληρότητά Του. Δεν δημιουργήθηκε, δεν εξελίχθηκε, δεν γεννήθηκε. Είναι Αυτός που Είναι. Μέσα στο άρρητο φως της θεότητός Του δεν υπήρχε ανάγκη, ούτε έλλειψη, ούτε σκοπός εξωτερικός. Κι όμως, από άπειρη αγάπη και ελευθερία, αποφάσισε να καλέσει το μη ον στην ύπαρξη.
Η δημιουργία του κόσμου δεν ήταν αποτέλεσμα σύγκρουσης δυνάμεων ούτε καρπός τύχης. Ήταν λόγος θελήσεως. Ο Θεός μίλησε και ο λόγος Του έγινε ύπαρξη. «Γενηθήτω φως», και το φως δεν ήταν απλώς φυσικό φαινόμενο, αλλά η πρώτη αποκάλυψη της θείας τάξης μέσα στο χάος του μηδενός. Το φως διαχώρισε, έδωσε όρια, έθεσε ρυθμό. Έτσι γεννήθηκε ο χρόνος, όχι ως δεσμώτης, αλλά ως μέτρο της κτιστότητας, ως πορεία προς τον σκοπό.
Ο ουρανός και η γη πλάστηκαν όχι ως αντίπαλες πραγματικότητες, αλλά ως δύο τρόποι ύπαρξης της ίδιας δημιουργικής ενέργειας. Ο ουρανός φανερώνει το αόρατο, το πνευματικό, το δοξαστικό, ενώ η γη φέρει το βάρος της ύλης, την υπομονή της μορφής, τη δυνατότητα της ζωής. Κάθε τι που δημιουργήθηκε είχε λόγο υπάρξεως, όχι αυτόνομο, αλλά αναφερόμενο στον Δημιουργό του. Τίποτα δεν είναι τυχαίο, τίποτα δεν είναι περιττό, ακόμη κι αν ο άνθρωπος αδυνατεί να το κατανοήσει.
Η θάλασσα, τα ύδατα, τα βάθη, δεν δημιουργήθηκαν για να προκαλούν φόβο, αλλά για να φανερώνουν το μυστήριο. Εκεί όπου το βλέμμα χάνεται και η γνώση σιωπά, αρχίζει η θεία σοφία. Τα άστρα δεν τοποθετήθηκαν απλώς για να φωτίζουν τη νύχτα, αλλά για να θυμίζουν στον άνθρωπο το μέτρο του, τη μικρότητά του και ταυτόχρονα τη μεγάλη του κλήση. Κάθε άστρο είναι υπακοή στον λόγο του Θεού, μια αδιάκοπη δοξολογία μέσα στην απεραντοσύνη.
Η ζωή εμφανίστηκε όχι ως εξέγερση της ύλης, αλλά ως ευλογία. Τα φυτά, τα ζώα, κάθε έμβιο ον έλαβε πνοή κατά το μέτρο που του αναλογούσε. Δεν τους δόθηκε η ελευθερία της συνείδησης, αλλά η αθωότητα της υπακοής. Ζουν μέσα στον νόμο που τους δόθηκε, χωρίς ενοχή και χωρίς μετάνοια. Μόνον ο άνθρωπος επρόκειτο να σταθεί διαφορετικά, όχι ανώτερος ως δύναμη, αλλά ως ευθύνη.
Ο άνθρωπος πλάστηκε τελευταίος, όχι ως συμπλήρωμα, αλλά ως στέμμα της δημιουργίας. Πλάστηκε από χώμα και πνοή, από γη και ουρανό, φέροντας μέσα του το μυστήριο της ένωσης του κτιστού με το άκτιστο. Δεν είναι θεός, αλλά ούτε απλό ζώο. Είναι εικόνα Θεού, όχι ως μορφή, αλλά ως δυνατότητα κοινωνίας. Του δόθηκε νους για να γνωρίζει, καρδιά για να αγαπά και ελευθερία για να επιλέγει.
Η δημιουργία δεν ολοκληρώθηκε την έκτη ημέρα, διότι ο Θεός αναπαύθηκε όχι από κόπωση, αλλά για να δείξει ότι ο κόσμος δεν είναι μηχανή, αλλά σχέση. Η έβδομη ημέρα είναι πρόσκληση. Πρόσκληση για τον άνθρωπο να εισέλθει στην ανάπαυση του Θεού, όχι με ακινησία, αλλά με κοινωνία. Ο κόσμος δεν δημιουργήθηκε για να εξαντληθεί στον εαυτό του, αλλά για να οδηγήσει στη θέωση, στη μεταμόρφωση της κτίσης διά της χάριτος.
Το μυστήριο της δημιουργίας παραμένει ανοιχτό και ζωντανό. Δεν ανήκει στο παρελθόν, αλλά συνεχίζεται σε κάθε στιγμή που ο Θεός συγκρατεί το είναι των πάντων. Αν αποσύρει τον λόγο Του, τα πάντα επιστρέφουν στο μηδέν. Γι’ αυτό ο κόσμος υπάρχει μέσα σε λεπτή ισορροπία, όχι επιστημονική μόνο, αλλά πνευματική. Κάθε ανάσα είναι δώρο, κάθε αυγή είναι επανάληψη του «γενηθήτω φως».
Η Ορθόδοξη πίστη δεν βλέπει τη δημιουργία ως μύθο, αλλά ως ιερή ιστορία που υπερβαίνει την ανθρώπινη ιστορία. Δεν αντιμάχεται τη γνώση, αλλά την τοποθετεί στη σωστή της θέση. Όσο περισσότερο ο άνθρωπος ερευνά, τόσο περισσότερο καλείται να ταπεινωθεί. Διότι το μυστήριο του κόσμου δεν αποκαλύπτεται πλήρως στον νου, αλλά στην καθαρότητα της καρδιάς.
Τελικά, η δημιουργία του κόσμου είναι πράξη αγάπης που ζητά απάντηση αγάπης. Ο κόσμος δεν φωνάζει μόνο την ύπαρξη του Θεού, αλλά και την υπομονή Του. Μέσα στη φθορά, στον πόνο και στην ατέλεια, παραμένει καλός, διότι η ρίζα του είναι καλή. Και περιμένει, όχι το τέλος του, αλλά τη λύτρωσή του, όταν ο Δημιουργός θα φανερωθεί όχι πια ως μυστήριο, αλλά ως φως ατελεύτητο.
