Ο Samhain είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια αρχαία κελτική εορτή· είναι ένα σύνορο ανάμεσα στους κόσμους, μια στιγμή του χρόνου όπου, όπως πίστευαν οι παλιοί, το πέπλο ανάμεσα στους ζωντανούς και τους νεκρούς γίνεται λεπτό σαν ανάσα. Η λέξη σημαίνει “το τέλος του καλοκαιριού”, αλλά η ουσία της βρίσκεται βαθύτερα· δεν είναι απλώς μετάβαση εποχών, αλλά μετάβαση υπάρξεων. Είναι η νύχτα όπου ο χρόνος σταματά για λίγο, και ό,τι έχει πεθάνει μπορεί να περπατήσει ξανά κάτω από το φως των κεριών.
Η προέλευσή του χάνεται στους αιώνες, στις ομίχλες των πρώτων κελτικών φυλών που ζούσαν στη Γαλατία και στην Ιρλανδία. Εκείνοι δεν έβλεπαν τον θάνατο ως τέλος, αλλά ως πέρασμα· πίστευαν ότι τα πνεύματα των προγόνων τους επέστρεφαν κάθε φθινόπωρο, ζητώντας τροφή, φως και μνήμη. Στα χωριά, οι κάτοικοι άναβαν μεγάλες φωτιές στις πλαγιές των λόφων· οι φλόγες συμβόλιζαν το φως της ζωής που αντιστέκεται στο σκοτάδι του χειμώνα. Οι άνθρωποι ντύνονταν με δέρματα και προσωπίδες, όχι για διασκέδαση, αλλά για να ξεγελάσουν τα πνεύματα, ώστε να μην τους αναγνωρίσουν και τους πάρουν μαζί τους.
Σύμφωνα με τις παραδόσεις, τη νύχτα του Samhain οι Θεοί των Νεκρών – όπως ο Donn ή ο Crom Cruach – περνούσαν ανάμεσα στους ζωντανούς, και οι Δρυΐδες πρόσφεραν θυσίες για να εξευμενίσουν τη δύναμή τους. Οι τελετές εκείνης της νύχτας δεν ήταν ποτέ εορταστικές· ήταν ιεροτελεστίες φόβου και σεβασμού. Οι άνθρωποι πίστευαν ότι αν δεν τιμήσουν σωστά τους νεκρούς, εκείνοι θα επιστρέψουν όχι ως προγόνοι, αλλά ως σκιές γεμάτες οργή.
Όμως, ο Samhain δεν ήταν μόνο για τους νεκρούς· ήταν και μια στιγμή μαντείας, αυτογνωσίας και μαγείας. Οι γυναίκες προσπαθούσαν να δουν τον μελλοντικό τους σύζυγο κοιτάζοντας μέσα σε καθρέφτες ή νερό υπό το φως των κεριών. Οι Δρυΐδες έριχναν στάχτες από τη μεγάλη φωτιά σε κύκλους στο έδαφος και διάβαζαν το μέλλον μέσα από τις σκιές. Όλα ήταν συμβολικά, αλλά το αίσθημα ήταν αληθινό: κάτι αόρατο περνούσε ανάμεσά τους εκείνη τη νύχτα.
Με το πέρασμα των αιώνων, ο χριστιανισμός προσπάθησε να σβήσει τα ίχνη του Samhain, αντικαθιστώντας τον με την Ημέρα των Αγίων Πάντων και την Ημέρα των Ψυχών. Όμως οι λαϊκές δοξασίες δεν έσβησαν· απλώς άλλαξαν πρόσωπο. Οι μάσκες των αρχαίων Κελτών έγιναν κολοκύθες με φώτα – τα jack-o’-lanterns, που υποτίθεται πως κρατούν μακριά τα κακόβουλα πνεύματα. Οι προσφορές στους νεκρούς έγιναν γλυκίσματα, και η φράση “trick or treat” κρατά μέσα της ένα απομεινάρι της παλιάς συμφωνίας: δώσε κάτι στους νεκρούς, αλλιώς θα σου κάνουν κακό.
Ωστόσο, κάτω από τα χρώματα και τα χαμόγελα του σύγχρονου Halloween, η σκιά του Samhain δεν έχει σβήσει. Οι παλαιοί κύκλοι φωτιάς έχουν γίνει σύμβολα στα παγανιστικά κινήματα, και κάθε χρόνο, τη νύχτα της 31ης Οκτωβρίου, σε δάση, παλιούς ναούς και μυστικές κοινότητες, τελούνται ακόμη τελετές για να “τιμηθεί η επιστροφή των προγόνων”. Εκεί, χωρίς φώτα, χωρίς μουσική, οι συμμετέχοντες στέκονται σε σιωπή, ψιθυρίζοντας ονόματα νεκρών, αφήνοντας το κερί να τρεμοπαίζει και περιμένοντας — ίσως μάταια, ίσως όχι — να νιώσουν το άγγιγμα εκείνων που έφυγαν.
Οι μύθοι λένε ότι τη νύχτα του Samhain ο χρόνος γίνεται κύκλος. Ό,τι χάθηκε επιστρέφει, όχι για να μείνει, αλλά για να θυμίσει. Η ζωή και ο θάνατος δεν είναι αντίθετα, αλλά δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, που εκείνη τη μία νύχτα του χρόνου γυρίζει ανάποδα. Και ενώ για τους περισσότερους το Halloween είναι μια γιορτή με κοστούμια και φώτα, για κάποιους παραμένει μια τελετουργία επικοινωνίας με το σκοτάδι, μια συμφωνία ανάμεσα στον φόβο και την πίστη.
Ίσως, λοιπόν, κάθε φορά που ανάβουμε ένα κερί τη νύχτα της 31ης Οκτωβρίου, κάτι βαθύτερο ξυπνά. Ίσως, κάπου ανάμεσα στις σκιές, εκείνοι που πέρασαν στο άλλο πλευρό κοιτούν για λίγο πίσω — όχι για να τρομάξουν, αλλά για να δουν αν θυμόμαστε. Γιατί αυτή είναι η ουσία του Samhain: η μνήμη, η φλόγα που δεν σβήνει, και η υπόσχεση ότι τίποτα δεν χάνεται οριστικά όσο συνεχίζουμε να ανάβουμε ένα φως μέσα στο σκοτάδι.
